Details
Name
Belgenmonument, Amersfoort
Number of images: 11
IntroductionBijzonder: een ontwerp van een Belgische architect in Nederland, beïnvloed door de Amsterdamse School en het expressionisme, maar ook door Berlage. Is het daarom dat niet iedereen het meteen Amsterdamse School noemt?
AddressBelgenlaan 9
Postal code(s)3818 ZJ
PlaceAmersfoort
CountryNederland
Object typeGedenkteken, Rijksmonument
Creator Huib Hoste (Architect)
Louis Van der Swaelmen (Kunstenaar)
Hildo Krop (Kunstenaar)
François Gos (Kunstenaar)
Louis Van der Swaelmen (Kunstenaar)
Hildo Krop (Kunstenaar)
François Gos (Kunstenaar)
Production date1917 - 1919
Current ownerGemeente Amersfoort
BackgroundToen Duitsland in 1914 België binnenviel zijn er een miljoen Belgen hun land uit gevlucht, voornamelijk naar Nederlandse grensstreken. In en rond Amersfoort zijn in vier jaar ongeveer 20.000 vluchtelingen opgevangen. Dit waren vooral geïnterneerde soldaten, maar bijvoorbeeld ook de Belgische kunstenaar Rik Wouters en zijn vrouw Nel.
Op 21 januari 1915 werd in Amersfoort de Centrale Administratieve Commissie der Werkscholen opgericht, later genaamd de Centrale Commissie der Werkscholen van de geïnterneerde Belgen in Nederland. Drijvende kracht achter de werkscholen was Omer Buyse, directeur van de Université du Travail te Chaleroi. Buyse had jarenlang onderzoek gedaan naar het onderwijs voor arbeiders, dat volgens hem veel te wensen overliet. Met deze werkscholen hoopte hij dat deze soldaten na de oorlog in België aan de slag konden als timmerman, metselaar of arbeider in een groot industriegebied. Behalve de soldaten zou dus ook de Belgische industrie profijt hebben van de scholingsmogelijkheden.
De werkscholen werden een groot succes. Een van de belangrijkste doelen was de bestrijding van het analfabetisme. Volgens Omer Buyse slaagden de werkscholen er in om ruim 5.000 soldaten te leren lezen en schrijven. Maar minstens zo belangrijk was dat veel soldaten in de praktijk vakkennis konden opdoen. Vakken als metaalbewerking, houtbewerking, landbouw en tuinbouw behoorden tot het ‘curriculum’ van de opleidingen van de werkscholen.
Vanaf 1916 liep het aantal aanmeldingen voor de scholen terug. Reden daarvoor was dat de minister aan Belgische soldaten toestemming gaf om buiten de kampen te werken. Dat betekende dat ze het kamp uit konden om betaald werk te doen. Een flinke groep Belgen ging werken in de Limburgse mijnen.
Om de overige militairen aan het werk te houden, bedacht Buyse een project in de buurt. Dit leidde tot het besluit om een dankgebaar voor de opvang en educatie in die periode te bouwen. Dit werd het Belgenmonument.
In 1917 werd gestart met de bouw naar ontwerp van de Belgische architect Huib Hoste. Hoste was geïnteresseerd in Berlage, wiens gebouwen hem inspireerde en waar hij wat elementen van leende. Hij liet zich ook inspireren door Nederlandse architecten als Kromhout en De Bazel en specifiek door de Amsterdamse School.
Om de gedenkzuil werd een tuin aangelegd met bloemen en sproeiers. Deze tuin werd ook ontworpen door een Belg, te weten Louis van der Swaelmen, die werkelijk met Berlage samen had gewerkt. De RCE deelt de tuin in bij de Nieuwe Architectonische Tuinstijl. Het beeldhouwwerk op de herdenkingsmuur is echter van Hildo Krop.
In 1919 werd de bouw van het monument afgerond. Het werd echter pas in 1938 onthuld door koningin Wilhelmina en koning Leopold III.
Omdat Nederland neutraal was in de Eerste Wereldoorlog is het een van de weinige monumenten die aan die oorlog herinnert. Een ander, 'Nederland Neutraal' te Winterswijk is ook te vinden op Wendingen.
Op 21 januari 1915 werd in Amersfoort de Centrale Administratieve Commissie der Werkscholen opgericht, later genaamd de Centrale Commissie der Werkscholen van de geïnterneerde Belgen in Nederland. Drijvende kracht achter de werkscholen was Omer Buyse, directeur van de Université du Travail te Chaleroi. Buyse had jarenlang onderzoek gedaan naar het onderwijs voor arbeiders, dat volgens hem veel te wensen overliet. Met deze werkscholen hoopte hij dat deze soldaten na de oorlog in België aan de slag konden als timmerman, metselaar of arbeider in een groot industriegebied. Behalve de soldaten zou dus ook de Belgische industrie profijt hebben van de scholingsmogelijkheden.
De werkscholen werden een groot succes. Een van de belangrijkste doelen was de bestrijding van het analfabetisme. Volgens Omer Buyse slaagden de werkscholen er in om ruim 5.000 soldaten te leren lezen en schrijven. Maar minstens zo belangrijk was dat veel soldaten in de praktijk vakkennis konden opdoen. Vakken als metaalbewerking, houtbewerking, landbouw en tuinbouw behoorden tot het ‘curriculum’ van de opleidingen van de werkscholen.
Vanaf 1916 liep het aantal aanmeldingen voor de scholen terug. Reden daarvoor was dat de minister aan Belgische soldaten toestemming gaf om buiten de kampen te werken. Dat betekende dat ze het kamp uit konden om betaald werk te doen. Een flinke groep Belgen ging werken in de Limburgse mijnen.
Om de overige militairen aan het werk te houden, bedacht Buyse een project in de buurt. Dit leidde tot het besluit om een dankgebaar voor de opvang en educatie in die periode te bouwen. Dit werd het Belgenmonument.
In 1917 werd gestart met de bouw naar ontwerp van de Belgische architect Huib Hoste. Hoste was geïnteresseerd in Berlage, wiens gebouwen hem inspireerde en waar hij wat elementen van leende. Hij liet zich ook inspireren door Nederlandse architecten als Kromhout en De Bazel en specifiek door de Amsterdamse School.
Om de gedenkzuil werd een tuin aangelegd met bloemen en sproeiers. Deze tuin werd ook ontworpen door een Belg, te weten Louis van der Swaelmen, die werkelijk met Berlage samen had gewerkt. De RCE deelt de tuin in bij de Nieuwe Architectonische Tuinstijl. Het beeldhouwwerk op de herdenkingsmuur is echter van Hildo Krop.
In 1919 werd de bouw van het monument afgerond. Het werd echter pas in 1938 onthuld door koningin Wilhelmina en koning Leopold III.
Omdat Nederland neutraal was in de Eerste Wereldoorlog is het een van de weinige monumenten die aan die oorlog herinnert. Een ander, 'Nederland Neutraal' te Winterswijk is ook te vinden op Wendingen.
DescriptionHet monument bestaat uit twee delen: het hoofdgebouw en een muur met kunstwerken. Met 43 meter hoogte is het hoofdgebouw, dat een carillon bezit, behoorlijk imposant. Ondanks dat de elementen zelf niet groot zijn, is het geheel qua oppervlakte het grootste oorlogsmonument van Nederland. Het monument is opgetrokken in een stijl die verwant is aan de Amsterdamse School. Dit blijkt uit de plasticiteit van de bouwmassa's, de toegepaste metselverbanden met diepe voegen en de uitvoering van onderdelen als deuromlijstingen, deuren en hekwerken.
Recent developmentsInmiddels heeft het gebouw al meerdere renovaties gehad, het meest recent in 2016.
Krop werd in 1946 ingeschakeld om het in slecht staat verkerende 'betonnen beeldhouwwerk’ te herstellen. Restauratie via de gemeente in 1936 zou teveel geld kosten. Tien jaar later besloot de gemeente alsnog dat het tijd werd voor een restauratie. Voor financiering van de restauratie klopte de gemeente aan bij het ministerie, dat niet afwijzend stond tegen een rijksbijdrage. Een commissie op het ministerie benadrukte het internationale belang van het monument.
Er waren eerder belangrijke restauraties, onder andere in 1957 en 1999–2000. In 1957 werden de betonnen reliëfs vervangen; in 1999–2000 werden onder meer het hoofdgebouw, de reliëfwand, paden, hagen en fonteinen aangepakt.
Krop werd in 1946 ingeschakeld om het in slecht staat verkerende 'betonnen beeldhouwwerk’ te herstellen. Restauratie via de gemeente in 1936 zou teveel geld kosten. Tien jaar later besloot de gemeente alsnog dat het tijd werd voor een restauratie. Voor financiering van de restauratie klopte de gemeente aan bij het ministerie, dat niet afwijzend stond tegen een rijksbijdrage. Een commissie op het ministerie benadrukte het internationale belang van het monument.
Er waren eerder belangrijke restauraties, onder andere in 1957 en 1999–2000. In 1957 werden de betonnen reliëfs vervangen; in 1999–2000 werden onder meer het hoofdgebouw, de reliëfwand, paden, hagen en fonteinen aangepakt.
Submitted by Thuur Michels
Professional or personal relationNaar aanleiding van een bezoek aan Amersfoort keek ik op Wendingen en zag dat het Belgenmonument er niet op stond, terwijl de Rijksmonumentendienst het hoofdgebouw wel AS noemt.
Related objects