Details
Name
Theehuis Rhijnauwen, Bunnik
Number of images: 18
IntroductionEen veel bezocht paviljoen dankzij de fraaie ligging aan de al even fraaie Kromme Rijn tussen Utrecht en Bunnik, midden in de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
AddressRhijnauwenselaan 16
Postal code(s)3581 HH
PlaceBunnik
CountryNederland
Creator Gosse van der Gaast (Architect)
Production date1921 - 1924
Current conditionDeels uitgebreid of vernieuwd (nieuwbouw)
ClientGemeente Utrecht
Original usageCafé / Uitgaansgelegenheid
Current usageRestaurant
Object typeGebouw, Rijksmonument
Monument number529838
BackgroundDit theehuis ten noorden van het hoofdgebouw van de historische buitenplaats Rhijnauwen werd gebouwd naar ontwerp van architect Gosse van der Gaast voor de Dienst Gemeentewerken van Utrecht. Het oorspronkelijke (lage) theehuis werd gebouwd in 1921. In 1924 werd op verzoek van de pachter aan de rechter zijde een hoger woonhuis gebouwd. Dit is later bij het theehuis getrokken. Timmerman Overhagen uit Bunnik was verantwoordelijk voor de bouw van beide gebouwen, zo blijkt uit Het Centrum van 14 april 1924.
Rond dezelfde tijd ontwierp Van der Gaast het paviljoen in het Wilhelminapark in Utrecht, dat grootser van opzet is.
Het theehuis is van hout omdat het op ruim 300 meter ligt van Fort Rijnauwen, het grootste fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Rond deze forten werden met behulp van de Kringenwet de schootsvelden van de forten zoveel mogelijk vrij gehouden. Deze wet bepaalde dat binnen kringen rond het fort alleen met toestemming van het Ministerie van Oorlog gebouwd mocht worden. Bovendien moest die bebouwing in geval van oorlog makkelijk kon worden verwijderd. In de binnenste kring, tot 300 meter van het fort, moest het bouwwerk geheel van hout zijn. In de middelste kring mocht de basis van het bouwwerk van steen zijn en mocht het gebouw ook een gemetselde stookplaats en schoorsteen hebben. Voor het theehuis was dat laatste natuurlijk belangrijk en daarom werd het net in de middelste kring gebouwd.
Het theehuis is aangewezen als rijksmonument vanwege de ouderdom; de gaaf bewaarde, karakteristieke vormgeving; de bijzondere ornamentele waarde; de fraaie ligging aan het einde van de belangrijke lange formele toegangslaan naar het kasteel; de ontstaansgeschiedenis en de recreatieve waarde.
Rond dezelfde tijd ontwierp Van der Gaast het paviljoen in het Wilhelminapark in Utrecht, dat grootser van opzet is.
Het theehuis is van hout omdat het op ruim 300 meter ligt van Fort Rijnauwen, het grootste fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Rond deze forten werden met behulp van de Kringenwet de schootsvelden van de forten zoveel mogelijk vrij gehouden. Deze wet bepaalde dat binnen kringen rond het fort alleen met toestemming van het Ministerie van Oorlog gebouwd mocht worden. Bovendien moest die bebouwing in geval van oorlog makkelijk kon worden verwijderd. In de binnenste kring, tot 300 meter van het fort, moest het bouwwerk geheel van hout zijn. In de middelste kring mocht de basis van het bouwwerk van steen zijn en mocht het gebouw ook een gemetselde stookplaats en schoorsteen hebben. Voor het theehuis was dat laatste natuurlijk belangrijk en daarom werd het net in de middelste kring gebouwd.
Het theehuis is aangewezen als rijksmonument vanwege de ouderdom; de gaaf bewaarde, karakteristieke vormgeving; de bijzondere ornamentele waarde; de fraaie ligging aan het einde van de belangrijke lange formele toegangslaan naar het kasteel; de ontstaansgeschiedenis en de recreatieve waarde.
DescriptionHet oorspronkelijke theehuis op geknikte plattegrond (linker deel) bestaat uit één bouwlaag en een zolder onder een overkragend rietgedekt schilddak. Aan de voorzijde zit een centrale ingangspartij, geflankeerd door een strook gekoppelde meerruits vensters direct onder de rand van de overkragende kap, die doorloopt over de linker zij- en achtergevel.
Het hogere bouwdeel ter rechterzijde – dat oorspronkelijk als woonhuis functioneerde maar tegenwoordig bij het theehuis is getrokken – bestaat uit twee bouwlagen en een zolder onder een rietgedekt overkragend zadeldak met afgewolfd uiteinde aan de voorzijde en dakschilden, die doorlopen tot aan de vensters op de begane grond.
Aan de voorzijde zit op begane grond niveau – vergelijkbaar met de gevel van het theehuis – een strook meerruits vensters. Tussen vensters en dakrand zit een dubbele sierlijst met aan de voorzijde omgebogen uiteinden.
Hoog in de voorgevel, direct aansluitend op de rand van de afgewolfde kap, bevinden zich vier gekoppelde vensters met roedeverdeling in V-vorm.
In het rechter dakschild zit een dakkapel met drie gekoppelde meerruits vensters, waaronder een strook gemetselde pannen. De rechter zijgevel heeft aan de achterzijde een ondiepe aanbouw waarin drie kleine gekoppelde vensters zitten. Het dakschild loopt ter hoogte van dit deel van de gevel verder door naar beneden. De nok van het samengestelde dak is afgewerkt met gemetselde pannen.
Het hogere bouwdeel ter rechterzijde – dat oorspronkelijk als woonhuis functioneerde maar tegenwoordig bij het theehuis is getrokken – bestaat uit twee bouwlagen en een zolder onder een rietgedekt overkragend zadeldak met afgewolfd uiteinde aan de voorzijde en dakschilden, die doorlopen tot aan de vensters op de begane grond.
Aan de voorzijde zit op begane grond niveau – vergelijkbaar met de gevel van het theehuis – een strook meerruits vensters. Tussen vensters en dakrand zit een dubbele sierlijst met aan de voorzijde omgebogen uiteinden.
Hoog in de voorgevel, direct aansluitend op de rand van de afgewolfde kap, bevinden zich vier gekoppelde vensters met roedeverdeling in V-vorm.
In het rechter dakschild zit een dakkapel met drie gekoppelde meerruits vensters, waaronder een strook gemetselde pannen. De rechter zijgevel heeft aan de achterzijde een ondiepe aanbouw waarin drie kleine gekoppelde vensters zitten. Het dakschild loopt ter hoogte van dit deel van de gevel verder door naar beneden. De nok van het samengestelde dak is afgewerkt met gemetselde pannen.
InteriorHet oorspronkelijke theehuis is een hoge ruimte zonder verdieping met houten schuine dakschotten. Er zijn geen bijzondere elementen aanwezig.
Recent developmentsOp de website van het theehuis lezen we: "Het Theehuis werd in 1997 uitgebreid met een ontwerp van architect Bertus Mulder, een leerling van Gerrit Rietveld en landschapsarchitect Mariske Pemmelaar-Groot. Zij kozen voor het verbreken van de originele bouwstijl omdat ‘het anders zou lijken of er niets is gebeurd en alsof de tijd heeft stilgestaan’. De uitstraling van het Theehuis mocht anders worden, maar moest wel de herkenbare sfeer behouden. De uitbreiding, waaronder een paviljoen in Japanse stijl, loopt via de veranda op natuurlijke wijze over in de toen opnieuw aangelegde tuin met uitzicht naar het landschap van de Kromme Rijn. De tuin is ontworpen met een knipoog naar een Japanse tuin, die verwijst naar het landschap met als achtergrond het geleende landschap. Toen het Theehuis opnieuw geopend werd, was het enige probleem de grote toeloop."
Submitted by Gert-Jan Lobbes
Professional or personal relationDit pand stond al lang op mijn lijstje. Ik wachtte op een mooie lentedag.
Related objects